Kısa cevap: Ford TDCi motorlarda enjektör arızasının en sık belirtileri zor çalışma, rölantide düzensizlik, tekleme, egzozdan duman, motordan vuruntu sesi, yakıt tüketiminde artış ve enjektör çevresinde yakıt kokusu ya da kaçağıdır. Bu belirtiler turbo, EGR ya da yakıt pompası gibi başka arızalarda da görülebilir. Hangi enjektörün sorunlu olduğu hata kodları, cihazla izlenen değerler ve geri dönüş (kaçak) testiyle belirlenir.
Common-rail enjektör nasıl çalışır?
TDCi ve EcoBlue motorlar common-rail yakıt sistemi kullanır. Yüksek basınç pompası yakıtı ortak bir rampaya basar. Enjektörler bu rampadan aldıkları yakıtı, motor kontrol ünitesinin belirlediği anda ve miktarda silindire püskürtür. Bir çevrimde birden fazla küçük püskürtme yapılabilir. Bu hassasiyet motorun sessiz, verimli ve temiz çalışmasını sağlar.
Enjektörün içinde çok ince toleranslarla çalışan parçalar vardır. Her enjektör, fazla yakıtın bir kısmını geri dönüş hattı üzerinden depoya gönderir. Bu geri dönüş normaldir, ama iç parçalar aşındıkça artar.
Ford’un ticari araçlarında farklı enjektör üreticileri kullanıldı. Örneğin Transit 2.2 TDCi ve Ranger T6’nın 2.2 ve 3.2 TDCi motorlarında Continental (eski adıyla Siemens VDO) üretimi enjektörler bulunur. Parça üreticisi ve enjektör tipi, test yönteminde ve kabul edilen değerlerde fark yaratır.
Enjektör arızasının 7 belirtisi
1. Zor çalışma ya da hiç çalışmama
Aşınmış bir enjektör fazla yakıtı geri dönüş hattına kaçırır. Kaynaklara göre bu kaçak aşırı olduğunda yüksek basınç pompası, marş devrinde rampada yeterli basıncı oluşturamayabilir. Sonuç: motor uzun marşla çalışır ya da hiç çalışmaz. Aynı belirti kızdırma bujisi, akü, yakıt filtresi ya da pompa sorunlarından da gelebilir. Olasılıkları zor çalışma rehberimizde anlattık.
2. Rölantide düzensizlik
Silindirlere giden yakıt eşit değilse rölanti devri dalgalanır ve motor sarsılır. Motor kontrol ünitesi farkı bir ölçüde telafi etmeye çalışır, ama sınırı aşan enjektörlerde titreme belirginleşir. Bkz. rölantide titreme rehberi.
3. Tekleme ve güç kaybı
Yeterince yakıt püskürtmeyen bir silindir gücünü veremez. Hızlanırken takılma, çekiş kaybı ve bazen acil moda geçiş görülür. Çekiş sorunlarının diğer nedenleri için çekiş düşüklüğü rehberimize bakabilirsiniz.
4. Egzozdan duman
Fazla ya da kötü püskürtme yapan enjektör siyah dumana, yanmayan yakıt ise özellikle soğukta beyazımsı dumana yol açabilir. Duman renklerinin anlamını egzozdan duman geliyor rehberimizde özetledik.
5. Motordan vuruntu sesi
Enjektör yanlış zamanda ya da yanlış miktarda püskürtürse yanma sertleşir ve motordan belirgin bir vuruntu duyulur. Bu ses bazen tek bir silindirden gelir.
6. Yakıt tüketiminde artış
Düzgün püskürtmeyen enjektör yanmayı bozar. Kontrol ünitesi bunu telafi etmeye çalışırken araç daha çok yakabilir. Tüketim artışının başka nedenleri için yakıt tüketimi arttı rehberimize bakın.
7. Yakıt kokusu ya da kaçak
Enjektörün çevresinde ya da üstünde ıslaklık, motor bölmesinde mazot kokusu dış kaçağa işaret eder. Enjektörün silindir kapağına oturduğu yerde sızdırmazlık sorunu olursa yanma gazı dışarı kaçabilir ve çevrede kurum birikebilir. Yakıt kaçağı yangın riski taşıdığı için ertelenmemelidir.
Enjektör nasıl test edilir?
| Test | Ne gösterir? |
|---|---|
| Hata kodlarının okunması | Enjektör devresi, ray basıncı ya da tekleme ile ilgili kayıtlar |
| Canlı verilerin izlenmesi | Ray basıncı ve bazı sistemlerde silindir başına düzeltme değerleri |
| Geri dönüş (kaçak) testi | Hangi enjektörün diğerlerine göre fazla yakıt kaçırdığı |
| Elektriksel kontrol | Enjektör bobini ya da kablo ve soket sorunları |
| Görsel kontrol | Dış kaçak, kurum izi, sızdırmazlık sorunu |
Geri dönüş testi
Geri dönüş testinde her enjektörün dönüş hattı ayrı bir ölçü kabına ya da ölçüm cihazına bağlanır. Motor belirli bir süre çalıştırılır ve her enjektörün geri gönderdiği yakıt miktarı karşılaştırılır. Diğerlerinden belirgin şekilde fazla kaçıran enjektör iç aşınma şüphesi taşır. Parça üreticileri, kabul edilen miktarın enjektör tipine göre değiştiğini vurgular. Bu yüzden sonuç, o enjektör tipinin değerleriyle ve diğer enjektörlerle karşılaştırılarak yorumlanır.
Cihazla izlenen değerler
Arıza tespit cihazıyla ray basıncının istenen değeri tutup tutmadığı izlenir. Bazı Ford motorlarında silindir başına düzeltme değerleri de görülebilir. Bu değerler bir enjektörün diğerlerinden sapıp sapmadığı hakkında fikir verir. Tek başına kesin hüküm değildir, ama hangi silindire odaklanılacağını gösterir. Bu kontroller arıza tespiti hizmetimiz kapsamındadır.
Enjektörü erken yıpratan nedenler
- Yakıttaki su ve kir: Parça üreticileri ve servis kaynakları, kirli yakıtı ve suyu enjektör aşınmasının başlıca nedenleri arasında sayıyor.
- Geciken yakıt filtresi değişimi: Ford’un bakım planlarında dizel araçlar için yakıt filtresi değişimi ve filtredeki suyun boşaltılması yer alır.
- Yüksek kilometre: Enjektörler uzun ömürlüdür, ama iç parçalar zamanla aşınır.
Yakıt filtresinin ne zaman değiştiğini bakım kaydınızdan kontrol edin. Bakım aralıkları için Ford periyodik bakım aralıkları yazımıza bakabilirsiniz.
Enjektör arızası başka parçaları etkiler mi?
Evet. Düzensiz çalışan bir motor daha çok titreşim üretir. Çift kütleli volan üreticisi LuK, tekrarlayan volan arızalarında enjektör düzeltme ve geri dönüş değerlerinin kontrol edilmesini öneriyor. Ayrıntılar çift kütleli volan belirtileri yazımızda. Fazla yakıt ve kötü yanma kurum oluşumunu da artırır. Bu kurum EGR ve DPF tarafında birikebilir. İlgili yazılar: EGR valfi arızası, DPF neden dolar ve TDCi turbo arızası.
Kısacası enjektör arızasını erken fark etmek, yalnızca enjektörün değil motorun ve egzoz sisteminin diğer parçalarının da korunması anlamına gelir.
Enjektör değişince neler yapılır?
Parça üreticisi Delphi, arızalı enjektörün çoğu zaman tek başına değiştirilebileceğini, yani her durumda takımın değişmesinin gerekmediğini belirtiyor. Birçok common-rail sistemde yeni enjektörün üzerindeki kalibrasyon kodu cihazla motor kontrol ünitesine tanıtılır. Enjektörün oturduğu yerin temizlenmesi ve sızdırmazlık parçalarının yenilenmesi de işin bir parçasıdır. Hangi yolun uygun olduğunu testlerden sonra açıkça anlatıyoruz.
Yakıt alışkanlıkları ve enjektör ömrü
Enjektörün ömrünü uzatmak için yapılabilecek en etkili şey yakıt sistemini temiz tutmaktır. Bunun için:
- Yakıt filtresini bakım planındaki aralıkta değiştirin ve su tahliyesini atlamayın.
- Gösterge panelinde yakıtta su uyarısı çıkarsa ertelemeden kontrol ettirin.
- Depoyu sürekli yedek seviyesine kadar düşürmemeye çalışın. Deponun dibindeki tortu filtreyi daha çabuk doldurabilir.
- Bilmediğiniz ya da güvenmediğiniz kaynaklardan yakıt almayın.
Adana’da yaz sıcağında dur-kalk trafikte çalışan ya da tozlu şantiye yollarında kullanılan ticari araçlarda filtrelerin durumu daha sık kontrol edilmelidir. Ticari araç sahipleri için bakım önerilerini ticari Transit ve Courier bakım planı yazımızda topladık.
Kızdırma lambası ve enjektör
Dizel araçlarda kızdırma (spiral) lambasının yanıp sönmesi, motor kontrol ünitesinin bir arıza kaydettiğini gösterebilir. Bu kayıt enjektör, ray basıncı ya da kızdırma sistemiyle ilgili olabilir. Lambanın ne anlama geldiğini kızdırma lambası yanıp sönüyor rehberimizde anlattık.
Ne zaman servise gelmelisiniz?
- Araç sabahları zor çalışıyor ya da uzun marşla çalışıyorsa
- Rölantide titreme ya da tekleme varsa
- Motordan yeni bir vuruntu sesi geliyorsa
- Yakıt tüketimi belirgin şekilde arttıysa ve başka bir neden bulamadıysanız
- Yakıtta su uyarısı çıktıysa
- Egzozdan belirgin siyah ya da beyaz duman çıkıyorsa
- Motor bölmesinde mazot kokusu varsa (kaçak varsa aracı kullanmayın)
- Motor arıza lambası yandıysa ya da araç acil moda geçtiyse
Adana’da dizel Transit, Transit Custom, Connect, Courier ve Ranger kullanıyorsanız, belirtiler başladığında Yeşiloba’daki servisimize gelebilirsiniz. Önce hata kayıtlarını okuyor, sonra hangi enjektörün sorunlu olduğunu testlerle belirliyoruz. Ranger’a özel notlar için Ford Ranger bakım ve sık arızalar yazımıza bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Enjektör arızası ile turbo arızası nasıl ayırt edilir?
İkisi de güç kaybı ve dumana yol açabilir. Turbo arızasında ıslık ya da sürtünme sesi, yağ eksiltme ve mavi duman daha belirgindir. Enjektör arızasında zor çalışma, rölanti düzensizliği ve vuruntu öne çıkar. Kesin ayrım için hata kodları ve testler gerekir.
Enjektör temizleyici katkı işe yarar mı?
Hafif birikintilerde katkıların etkisi olabilir, ama iç aşınmayı düzeltmez. Geri dönüşü fazla olan ya da mekanik olarak aşınmış bir enjektörde katkıdan sonuç beklemek teşhisi geciktirir.
Bir enjektör arızalıysa hepsini değiştirmek gerekir mi?
Her zaman gerekmez. Testlerde yalnızca bir enjektör sınır dışındaysa tek enjektör değişimi mümkün olabilir. Diğer enjektörlerin değerleri de sınıra yakınsa bunu size ayrıca bildiriyoruz.
Enjektör arızalıyken araç kullanılır mı?
Hafif belirtilerle kısa süre kullanılabilir, ama tekleme ve vuruntu ilerlerse motor, DPF ve volan zarar görebilir. Dış kaçak ve mazot kokusu varsa aracı kullanmayın.