Zor çalışmada ilk soru, marşın dönüp dönmediğidir. Marş hiç dönmüyor ya da çok yavaş dönüyorsa neden çoğunlukla akü, bağlantılar veya marş motorudur. Marş normal dönüyor ama motor çalışmıyorsa yakıt, kızdırma (dizel), immobilizer ya da bir sensör akla gelir.
Duruma göre acil: Marşa üst üste uzun süre basmayın; aküyü tamamen bitirebilir ve marş motorunu ısıtabilir. Araç çalıştıktan sonra kırmızı yağ basıncı, akü şarj veya hararet uyarısı yanıyorsa aracı kullanmayın ve bizi arayın.
Önce belirtiyi ayırın
Kontağı çevirdiğinizde ne olduğunu dikkatle dinleyin. Hiç ses yoksa ya da sadece tık sesi geliyorsa marş motoru dönmüyor demektir. Marş yavaş ve ağır dönüyorsa akü zayıflamış olabilir. Marş normal hızda dönüyor ama motor tutmuyorsa sorun yakıt, ateşleme, kızdırma ya da motor yönetimindedir. Bu ayrımı telefonda bize söylemeniz bile aracı çekiciyle mi getirmeniz gerektiğini anlamamıza yardım eder.
Benzinli ve dizel arasındaki fark
Benzinli motor yakıt-hava karışımını buji kıvılcımıyla ateşler; bu yüzden zor çalışmada buji, bobin, yakıt pompası ve sensörler öne çıkar. Dizel motor ise yakıtı sıkıştırılmış sıcak havayla ateşler ve soğukken kızdırma bujilerinden yardım alır. Common-rail dizellerde enjektörlerin çalışabilmesi için marş sırasında yakıt rampasında yeterli basınç oluşması gerekir; filtredeki tıkanma, sistemdeki hava ya da enjektörlerden fazla geri kaçak bu basıncın oluşmasını engelleyebilir. Bu nedenle aynı “zor çalışıyor” şikâyeti benzinli ve dizelde farklı bir kontrol sırası gerektirir.
Olası nedenler
- Zayıf veya ömrünü doldurmuş akü: Marş yavaş dönüyor, gösterge ışıkları kararıyorsa ilk şüpheli aküdür. Yüksek sıcaklık da akünün ömrünü kısaltabilir.
- Gevşek veya oksitlenmiş akü kutup başları: Akü iyi olsa bile bağlantı zayıfsa marş basmayabilir.
- Marş motoru: Tık sesi gelip marş dönmüyorsa marş motoru ya da rölesi sorunlu olabilir.
- Kızdırma bujileri (dizel): Soğuk havada özellikle sabah ilk çalıştırmada zorlanma, uzun marş ve beyaz duman yapar.
- Yakıt filtresi, sistemde hava veya suda yakıt: Dizelde tıkanmış filtre ya da sisteme hava girmesi yakıt basıncını düşürür. Filtrede su birikmesi de çalışmayı zorlaştırır.
- Yüksek basınç tarafı ve enjektörler: Common-rail dizellerde enjektör geri kaçağı fazlaysa gereken basınç oluşmaz, motor uzun marşla ya da hiç çalışmaz.
- Krank veya eksantrik sensörü: Motor beyni motorun konumunu okuyamazsa marş dönse bile yakıt ve ateşleme vermez.
- İmmobilizer (anahtar tanıma): Anahtar tanınmazsa sistem motorun çalışmasına izin vermez. Yedek anahtarla çalışıyorsa sorun büyük olasılıkla anahtardadır.
- Benzinli motorda buji, bobin veya yakıt pompası: Motor marş alıp tutmuyorsa yakıt pompasının çalışıp çalışmadığı ve ateşleme kontrol edilir.
Ford modellerinde dikkat edilecekler
Transit gibi dizel Ford’ların bir kısmında yakıt filtresinde su ayırıcı bulunur ve filtrede belirli miktarda su birikince gösterge panelinde “yakıtta su” uyarısı yanar. Ford’un kullanım kılavuzu bu durumda suyun boşaltılmasını ve filtrenin kontrol edilmesini ister; su motora geçerse enjeksiyon parçalarına zarar verebilir. Filtre boşaltıldıktan ya da değiştirildikten sonra sisteme hava girerse araç yine zor çalışabilir; bu yüzden işlemi doğru yapmak önemlidir.
Ford’un immobilizer sistemi (PATS) anahtardaki çipi kontağın çevresindeki anten ile okur. Anahtar tanınmadığında gösterge panelindeki anahtar ya da güvenlik lambası genellikle hızlı yanıp söner ve motor marş alsa bile çalışmaz. Önce yedek anahtarı denemek iyi bir ilk adımdır.
Connect ve Courier’deki TDCi ve EcoBlue motorlarda da soğuk çalıştırma sorunu çoğu zaman kızdırma, yakıt filtresi veya enjektör tarafından gelir. Enjektör kaynaklı zor çalışma hakkında TDCi enjektör arızası belirtileri, eski kasa Transit’ler için Transit 2.2 TDCi bakım rehberi yazılarımıza bakabilirsiniz. Kızdırma lambası yanıp sönüyorsa ayrıca kızdırma lambası rehberimizi okuyun.
Nasıl kontrol ediyoruz?
Zor çalışmada sorunu çoğu zaman birkaç ölçümle daraltmak mümkündür. Aracı getirdiğinizde şu sırayla ilerliyoruz:
- Akü ve marş testi: Akünün voltajı ve marş sırasında voltajın ne kadar düştüğü ölçülür. Kutup başları ve şase bağlantıları kontrol edilir.
- Hata kaydı: Motor beyni ve immobilizer kayıtları okunur. Krank sensörü, yakıt basıncı ya da anahtar tanıma hataları burada görünür.
- Marş sırasında canlı veri: Marş basarken motor devri sinyali, yakıt rampası basıncı ve motor sıcaklığı bilgisi izlenir.
- Kızdırma sistemi (dizel): Kızdırma bujilerinin direnci ve kızdırma rölesinin ya da kontrol ünitesinin çalışması ölçülür.
- Yakıt tarafı: Yakıt filtresi, su ayırıcı, sistemde hava olup olmadığı ve gerekirse enjektör geri kaçağı kontrol edilir.
Aracınız hiç çalışmıyorsa telefonda belirtiyi anlatın; aracı nasıl getirebileceğinizi birlikte değerlendirelim.
Ne yapmalısınız?
- Marş dönüyor mu, yavaş mı dönüyor, yoksa hiç dönmüyor mu, not edin.
- Farları ya da gösterge ışıklarını açın: çok sönük yanıyorsa akü zayıftır.
- Dizelde kontağı açıp kızdırma lambasının sönmesini bekledikten sonra marşa basın.
- Marşa en fazla birkaç saniye basın; çalışmazsa bir süre bekleyip tekrar deneyin. Üst üste uzun denemeler yapmayın.
- Anahtar lambası yanıp sönüyorsa yedek anahtarla deneyin.
- Araç çalışmıyorsa bizi arayın; belirtiye göre aracı nasıl getirmeniz gerektiğini birlikte konuşalım.
Sık yapılan hatalar
Araç çalışmadığında paniğe kapılıp yapılan bazı denemeler sorunu büyütebilir. En sık karşılaşılanlar şunlardır:
- Marşa uzun süre basılı tutmak: Aküyü tamamen bitirir, marş motorunu ısıtır ve dizelde sorunu çözmez. Kısa denemeler yapıp aralarında bekleyin.
- Kızdırma lambası sönmeden marşa basmak: Dizelde, özellikle soğuk sabahlarda, ısıtmanın bitmesini beklemek çalışmayı kolaylaştırır.
- Akünün sadece yaşına bakmak: Yeni görünen bir akü de bir hücresi bozulduğu için marşı çeviremeyebilir. Ölçüm yapmadan akü değiştirmek bazen asıl nedeni gizler.
- Filtre değişiminden sonra havayı almamak: Dizelde yakıt filtresi değiştikten sonra sistemdeki hava tam alınmazsa araç zor çalışır ya da hiç çalışmaz.
- Takviye kablosunu yanlış bağlamak: Ters bağlantı sigortalara ve elektronik ünitelere zarar verebilir. Emin değilseniz kullanım kılavuzundaki bağlantı noktalarını izleyin.
Aracı kullanmamanız gereken durumlar
- Araç çalıştıktan sonra kırmızı yağ basıncı uyarısı sönmüyorsa
- Akü şarj uyarısı yanıyorsa: araç yolda kalabilir.
- Yakıtta su uyarısı yanıyor ve su henüz boşaltılmadıysa
- Motor çalışınca yoğun duman, vuruntu veya tekleme varsa
Zor çalışmayı önlemek için
- Aküyü özellikle yaz sonunda ve kış başında ölçtürün; yaşlı bir akü çoğu zaman uyarı vermeden biter.
- Dizelde yakıt filtresini bakım aralığında değiştirin ve yakıtta su uyarısını ertelemeyin.
- Güvendiğiniz istasyonlardan yakıt alın; su ve tortu içeren yakıt filtreyi ve enjektörleri zorlar.
- Aracı uzun süre kullanmayacaksanız akünün boşalabileceğini hesaba katın.
Adana’da zor çalışma
Adana’da kışlar ılıman geçtiği için kızdırma bujilerindeki zayıflık çoğu zaman fark edilmez; ilk soğuk sabahlarda ortaya çıkar. Yazın ise yüksek sıcaklık akünün yıpranmasını hızlandırabilir ve akü, uyarı vermeden bir sabah marşı çeviremez hale gelebilir. Mevsim geçişlerinde akü ve kızdırma kontrolü yaptırmak bu sürprizleri azaltır.
Hata kaydını okuyup kızdırma, yakıt ve sensör tarafını arıza tespiti hizmetimizle kontrol ediyoruz. Akü ve marş motorunu da ölçüyoruz; oto elektrik tarafında ayrı bir onarım gerekirse sizi uzmanına yönlendiriyoruz.