Kısa cevap: Çift kütleli volan arızasının tipik belirtileri rölantide takırtı, debriyaja basınca azalan ses ve titreşim, kalkışta titreme ve motor çalışırken ya da kapanırken gelen tok bir vuruntudur. Ancak aynı belirtileri V kayışı, kasnak, motor takozu ya da motorun düzensiz çalışması da verebilir. Volan üreticisi LuK’a göre “ses” şikâyetiyle sökülen volanların önemli bir kısmı aslında sağlam çıkıyor. Bu yüzden karar vermeden önce kontrol gerekir. Aşağıda belirtileri, benzer belirti veren arızaları ve kontrolün nasıl yapıldığını adım adım anlatıyoruz.
Çift kütleli volan ne işe yarar?
Volan, motorun arkasında debriyajın bağlandığı ağır dairesel parçadır. Çift kütleli volanda bu parça iki ayrı kütleden oluşur ve aralarında yaylar bulunur. Yaylar, motorun ürettiği titreşimi şanzımana ve kabine iletmeden önce sönümler. Özellikle yüksek torklu dizel motorlarda daha sessiz ve yumuşak bir sürüş sağlar.
Ford’un birçok dizel versiyonunda çift kütleli volan kullanılır. Adana’da bu konu en çok Transit, Transit Custom, TDCi motorlu Focus ve Mondeo sahiplerinin gündemine gelir. Aracınızda çift kütleli volan olup olmadığı motor ve şanzıman koduna göre parça kataloğundan kontrol edilir.
Çift kütleli volan arızasının belirtileri
| Belirti | Ne zaman fark edilir? |
|---|---|
| Rölantide takırtı ya da boş bir tıkırtı | Araç boşta çalışırken, debriyaja basınca azalıyorsa volan şüphesi artar |
| Kalkışta titreme | Debriyaj bırakılırken, özellikle yüklü araçta ya da yokuşta |
| Tok vuruntu | Motor çalıştırılırken ya da kapatılırken |
| Pedalda, koltukta ve direksiyonda titreşim | Düşük devirde, özellikle yüksek viteste düşük hızda |
| Vites geçişinde zorlanma | Titreşim nedeniyle vites kutusuna düzgün geçilemediğinde |
Kaynaklarda sık anlatılan basit bir ayırt etme yöntemi var: Araç boşta çalışırken debriyaj pedalına yavaşça basın. Ses belirgin şekilde azalıyor ya da kayboluyorsa kaynak volan tarafında olabilir. Ama bu yöntem kesin teşhis değildir. Debriyaj bilyası da benzer şekilde pedal konumuna göre ses değiştirebilir.
Aynı belirtiyi veren başka arızalar
LuK’un servis bülteninde, “ses” şikâyetiyle garantiye gönderilen çok sayıda volanın incelemede sağlam çıktığı ve belirtinin başka bir arızadan geldiği belirtiliyor. Bültende sayılan olası kaynaklar şunlardır:
- V kayışı ve yardımcı ekipman tahrikindeki aşırı titreşim (kayış sökülerek test edilebilir)
- Krank kasnağındaki titreşim sönümleyicinin ya da alternatör kasnağının yıpranması
- Krank milinde aşırı eksenel boşluk
- Şanzıman giriş mili ya da şanzıman rulmanlarında aşınma
- Aks millerinde aşınma
- Yıpranmış motor ya da şanzıman takozları
- Motorun düzensiz çalışması
Yani yalnızca sese bakarak volan değiştirmek hem gereksiz masraf hem de asıl sorunun devam etmesi anlamına gelebilir. Tümseklerde ya da kalkışta gelen tok seslerin süspansiyon kaynaklı olup olmadığını tümsekte ses geliyor rehberimizde anlattık.
Volanı erken yıpratan nedenler
LuK’a göre erken yıpranan volanların çoğu dış etkenler yüzünden bozuluyor. Volan yalnızca belirli bir titreşim seviyesini sönümlemek için tasarlanmıştır. Araçta zaten bir titreşim sorunu varsa volanın ömrü kısalır. Bültende tekrarlayan arızaları önlemek için kontrol edilmesi önerilen noktalar şunlardır:
- Güç artırma amaçlı yazılım değişikliği ya da başka modifikasyonlar
- Motor sensörü hata kodları, marş ve kızdırma bujisi sorunları, rölanti devri
- Enjektör düzeltme ve geri dönüş değerlerinin sınırlar içinde olması
- EGR, vakum, manifold contası ve turbo basıncı sorunları
- Silindirler arasında düşük ya da dengesiz kompresyon
Sürüş alışkanlıkları da etkili. Bültende aracı çok düşük devirde yüksek viteste zorlamak, fazla yük taşımak ya da çekme yapmak ve uzun süre rölantide klima veya kaloriferle beklemek de sayılıyor. Bu son madde Adana’da trafikte ya da iş başında klimayla uzun süre bekleyen ticari araçlar için önemli bir hatırlatmadır.
Özellikle dizel motorda enjektörlerden biri düzensiz çalışıyorsa motor titreşimi artar ve bu volanı zorlar. Enjektör belirtileri için Ford TDCi enjektör arızası yazımıza, rölanti sorunları için rölantide titreme rehberimize bakabilirsiniz.
Kontrol nasıl yapılır?
- Belirtiyi dinlemek: Ses rölantide mi, kalkışta mı, kapatırken mi geliyor? Debriyaja basınca değişiyor mu?
- Hata kayıtlarını okumak: Motorun düzensiz çalışmasına yol açan bir arıza varsa önce o bulunur. Bu iş arıza tespiti kapsamındadır.
- V kayışı ve kasnakları kontrol etmek: Ön taraftaki titreşim kaynakları elenir.
- Takozları kontrol etmek: Motor ve şanzıman takozları gözle ve hareketle kontrol edilir.
- Volanı ölçmek: Kesin karar genelde şanzıman söküldükten sonra verilir. LuK, volanın iki kütlesi arasındaki boşluğun kullanılan yatak tipine göre farklı sınırlar içinde olması gerektiğini ve bu boşluğun gözle değil ölçülerek değerlendirilmesi gerektiğini vurguluyor.
Hangi Ford’larda daha çok gündeme gelir?
Çift kütleli volan en çok yüksek torklu dizel motorlarda kullanılır. Yüklü çalışan ve sık dur-kalk yapan ticari araçlarda volan daha fazla zorlanır. Bu yüzden konu Adana’da en çok Transit ve Transit Custom gibi iş araçlarının sahipleri tarafından soruluyor. Binek tarafta TDCi motorlu Focus ve Mondeo’lar da bu gruba girer.
Otomatik ve çift kavramalı şanzımanlarda volan ve kavrama yapısı manuel şanzımandan farklıdır. Bu araçlarda kalkışta titreme varsa sorun şanzımanın kendisinden de gelebilir. PowerShift’li araçlar için PowerShift titreme yazımıza ve şanzıman arızası uyarısı rehberimize bakabilirsiniz.
Belirti ister manuel ister otomatik araçta olsun, ilk adım aynıdır: önce ses ve titreşimin kaynağını daraltmak, sonra parça değişimine karar vermek.
Volan ve debriyaj birlikte mi değişir?
Volana ulaşmak için şanzımanın sökülmesi gerekir. Bu yüzden volan değişiminde debriyaj setinin, debriyaj setinde de volanın durumu birlikte değerlendirilir. Debriyaj kaçırma ve sertlik belirtileri için Courier ve Connect debriyaj sorunları yazımıza ve debriyaj kaçırıyor rehberimize bakabilirsiniz.
Bazı araç sahipleri çift kütleli volan yerine tek kütleli volan dönüşümünü soruyor. Bu konuda kullanıcılar ve ustalar arasında görüş ayrılığı var. Araç üreticinin tasarladığı sisteme göre titreşim sönümlemesi hesaplanmıştır. Bu yüzden dönüşüm konusunda, ilgili araç için üretici ya da parça üreticisinin onayladığı bir çözüm olup olmadığına bakılması gerekir.
Volanı korumak için sürüş önerileri
Volanın ömrü büyük ölçüde nasıl kullanıldığına bağlıdır. LuK’un saydığı nedenlerden yola çıkarak şu alışkanlıklar volanı daha az zorlar:
- Düşük devirde yüksek viteste zorlamayın: Motor titreyerek çekiyorsa bir alt vitese geçin. Özellikle yokuşta ve yüklü araçta bu önemlidir.
- Kalkışta debriyajı yavaş ama kararlı bırakın: Uzun süre yarım debriyajda beklemek hem debriyajı hem volanı ısıtır.
- Aracı aşırı yüklemeyin: Ruhsatta yazan yük sınırını aşmak aktarma organlarının hepsini zorlar.
- Motorun düzgün çalışmasını sağlayın: Tekleme, zor çalışma ya da rölanti düzensizliği varsa ertelemeden kontrol ettirin.
- Uzun rölantiden kaçının: İş başında aracı saatlerce rölantide bırakmak volanın sürekli titreşim altında çalışması demektir.
Adana’da yaz aylarında trafikte ya da iş yerinde klima çalışır halde uzun süre beklemek yaygın bir alışkanlık. Bu kullanım, LuK’un bülteninde de volanı yıpratan koşullar arasında sayılıyor. Dur-kalk trafikte ve sıcakta debriyajın korunması için Adana sıcağında debriyaj ve şanzıman yazımıza bakabilirsiniz.
Ne zaman servise gelmelisiniz?
- Rölantide yeni bir takırtı başladıysa ve debriyaja basınca değişiyorsa
- Kalkışta titreme artıyorsa
- Motor kapanırken ya da çalışırken tok bir vuruntu geliyorsa
- Vitesler zor geçmeye başladıysa
- Motor düzensiz çalışıyor ya da arıza lambası yanıyorsa
Vites geçiş sorunları için vites zor geçiyor rehberimize bakabilirsiniz. Adana Yeşiloba’daki servisimizde önce diğer olasılıkları eliyor, sonra volan ve debriyaj için ne yapılması gerektiğini size anlatıyoruz. Transit sahipleri için genel bakım notlarını Transit 2.2 TDCi bakım rehberimizde bulabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Çift kütleli volan arızalıyken araç kullanılır mı?
Hafif bir takırtıyla araç bir süre kullanılabilir, ama arıza ilerledikçe titreşim artar ve debriyaj, şanzıman ve krank tarafındaki parçalar zorlanır. İleri aşamada volan parçalanabilir. Belirti başladığında kontrol ettirmek daha güvenlidir.
Motoru kapatırken gelen “tak” sesi volan mı?
Olabilir. Kaynaklarda motor kapanırken ya da çalışırken gelen tok vuruntu, volanın iki kütlesinin sınırlarına çarpmasıyla açıklanıyor. Ama motor takozları da benzer ses çıkarabilir. İkisini ayırt etmek için kontrol gerekir.
Volan kaç kilometre dayanır?
Buna güvenilir tek bir rakam vermek mümkün değil. Ömrü kullanım şekline, yüke, sürüş alışkanlığına ve motorun düzgün çalışmasına bağlıdır. Dur-kalk ve yüklü kullanılan ticari araçlarda daha erken yıpranabilir.
Volan değişirken debriyaj seti de değişmeli mi?
Şanzıman söküldüğü için debriyaj setinin durumu mutlaka kontrol edilir. Balata ve baskı aşınmışsa aynı işlemde değişmesi, ileride şanzımanın ikinci kez sökülmesini önler. Kararı parçaları gördükten sonra birlikte veriyoruz.