Tümsekten ya da bozuk yoldan geçerken gelen ses çoğunlukla süspansiyon parçalarından birindeki aşınmadan kaynaklanır. En sık nedenler viraj demiri bağlantı çubuğu (Z rot), amortisör üst takozu, salıncak burçları ve amortisörün kendisidir. Sesin türü ve geldiği yer, hangi parçanın sorunlu olduğu konusunda iyi bir ipucu verir.
Dikkat: Sesle birlikte direksiyonda boşluk, sürüşte yalpalama ya da aracın bir köşesinde belirgin çökme varsa aracı kullanmayın. Kırık bir yay ya da kopmak üzere olan bir rotil sürüş güvenliğini doğrudan etkiler.
Sesin türü neyi gösterir?
- Tık tık, takırtı: Çoğunlukla viraj demiri bağlantı çubuğu (Z rot) ya da boşluk yapmış bir rotil.
- Tok vuruntu (güm sesi): Amortisör üst takozu, bitmiş amortisör ya da tampon lastiği.
- Gıcırtı: Kurumuş salıncak ya da viraj demiri burçları; genellikle yavaş geçişte ve soğuk havada artar.
- Direksiyon çevirirken de gelen tıkırtı: Amortisör üst rulmanı ya da aks kafası.
- Metalik tıngırtı: Egzoz askısı, ısı kalkanı ya da gevşek bir parça.
Olası nedenler
- Viraj demiri bağlantı çubuğu (Z rot): Ucundaki küçük mafsallar aşınınca bozuk yolda tık tık ses yapar. Sık görülen ve genellikle kolay değişen bir parçadır.
- Amortisör üst takozu ve rulmanı: Ön amortisörün gövdeye bağlandığı noktadaki lastik takoz ve rulman aşınınca tümsekte vuruntu, direksiyon çevirirken de tıkırtı yapar.
- Amortisör: Yağ sızdıran ya da zayıflayan amortisör tümsekten sonra aracın fazla sallanmasına ve vuruntuya yol açar.
- Salıncak burçları ve rotil: Salıncağın lastik burçları çatlayınca gıcırtı ya da vuruntu, rotil boşluk yapınca takırtı duyulur.
- Helezon yay: Yayın alt ucu kırılabilir; araç o köşede biraz çöker ve tümsekte metalik ses gelebilir.
- Arka aks burçları: Arka taraftan gelen tok seslerin kaynağı olabilir.
- Aracın içindeki yükler: Bagajdaki stepne, kriko ya da gevşek eşyalar da tümsekte ses yapar; servise gelmeden önce bunları kontrol etmek işe yarar.
Ford modellerinde dikkat edilecekler
Focus, Courier ve Transit Custom gibi modellerin önünde, amortisör ve yayın birlikte çalıştığı MacPherson tipi süspansiyon kullanılır. Bu yapıda amortisör üst takozu ve rulmanı ile viraj demiri bağlantı çubukları, kilometre ilerledikçe tümsek seslerinin en bilinen kaynaklarıdır. Arka süspansiyon tipi modele ve versiyona göre değişir; örneğin Focus’un birçok versiyonunda çok bağlantılı arka süspansiyon, Courier gibi hafif ticari araçlarda ise daha basit bir aks yapısı yaygındır.
Yüklü kullanılan ticari araçlarda ön ve arka süspansiyon parçaları binek araçlara göre daha hızlı aşınabilir. Aynı sesin hangi parçadan geldiğini ancak araç kaldırılıp parçalar tek tek kontrol edilince kesin söyleyebiliriz.
Adana yollarında neden sık görülür?
Şehir içindeki hız kesiciler, kasisler, yol çalışmaları ve sanayi bölgelerindeki bozuk zemin süspansiyonu sürekli zorlar. Adana’nın yaz sıcağı da lastik burç ve takozların zamanla sertleşip çatlamasını hızlandırabilir. Tümsekleri yavaş ve düz geçmek, parçaların ömrünü uzatmanın en kolay yoludur.
Sesi erteleyince ne olur?
Tümsek sesleri çoğu zaman aniden ortaya çıkmaz; hafif başlar ve haftalar içinde artar. Aşınmış tek bir parça, çevresindeki diğer parçaların da daha çok yük taşımasına neden olur. Örneğin bitmiş bir amortisör, lastiğin yola düzgün basmasını engeller; bu da fren mesafesini uzatabilir ve lastiğin düzensiz aşınmasına yol açar. Boşluk yapmış bir rotil ise ilerlediğinde direksiyon hâkimiyetini etkileyebilir.
Erken fark edilen bir sorun çoğunlukla tek parçanın değişimiyle çözülür. Ertelendiğinde ise bağlantılı parçaların da aşınmış olduğu görülebilir. Bu yüzden ses hafif olsa bile kontrol ettirmek mantıklıdır.
Atölyede neleri kontrol ediyoruz?
- Aracı kaldırıp ön ve arka süspansiyon parçalarını elle ve levyeyle boşluk açısından kontrol ediyoruz.
- Amortisörlerde yağ sızıntısı ve üst takozlarda çatlak olup olmadığına bakıyoruz.
- Viraj demiri bağlantı çubukları ve burçlarını, salıncak burçlarını ve rotilleri inceliyoruz.
- Helezon yayları kırık ve çatlak açısından, egzoz askılarını ve ısı kalkanlarını gevşeklik açısından kontrol ediyoruz.
- Gerekirse sesi sizinle birlikte yol testinde doğruluyoruz.
Ne yapmalısınız?
- Sesin önden mi arkadan mı, sağdan mı soldan mı geldiğini anlamaya çalışın; mümkünse yanınızda biriyle dinleyin.
- Sesin hangi durumda arttığını not edin: yavaş tümsek geçişi, direksiyonu çevirme, soğuk hava ya da yük.
- Bagajı ve kabini kontrol edin; gevşek eşya, stepne ve kriko sabit mi?
- Aracın dört köşesinin yüksekliğine bakın; bir köşe diğerlerinden alçak görünüyorsa yay kırılmış olabilir.
- Aracı getirin; kaldırıp ön ve arka süspansiyon parçalarını kontrol ediyoruz. Sesi telefonda nasıl anlatacağınız için araçtan ses geliyor rehberimize de bakabilirsiniz.
Aracı kullanmamanız gereken durumlar
- Direksiyonda belirgin boşluk varsa ya da araç yolda yalpalıyorsa
- Aracın bir köşesi belirgin şekilde çökmüşse
- Tümsekte gelen ses her geçişte giderek yükseliyorsa
- Sesle birlikte lastik kenarında sürtme izi ya da hızlı aşınma varsa
Servise gelirken hazırlayabilecekleriniz
Sesin telefon kamerasıyla çekilmiş kısa bir videosu çok işe yarar. Mümkünse sesin geldiği tümseği ya da yolu aklınızda tutun; yol testinde aynı yere gitmek teşhisi kolaylaştırır. Son dönemde lastik, jant ya da süspansiyon parçası değiştirdiyseniz bunu da söyleyin; yeni takılan bir parçanın bağlantısının gevşemesi de ses yapabilir.
Parçalardan birinin değişmesi gerektiğinde nedenini ve aciliyetini açıkça söylüyoruz: hangi parçanın hemen, hangisinin bir sonraki bakımda değişebileceğini birlikte değerlendiriyoruz.
Tümsek sesini azaltmak için
- Hız kesicilere düz ve yavaş girin; tekerleklerden birinin tümseğe çapraz çarpması ön takımı daha çok zorlar.
- Aracı taşıma sınırının üzerinde yüklemeyin.
- Lastik basıncını önerilen değerde tutun; düşük basınç darbeleri süspansiyona daha sert iletir.
- Periyodik bakımda süspansiyon parçalarının da gözle kontrol edilmesini isteyin.
Özetle
Tümsekte gelen seslerin büyük kısmı Z rot, amortisör takozu, burç ve rotil gibi süspansiyon parçalarından gelir. Sesin türü ve geldiği yer olası parçayı gösterir, ama kesin teşhis araç kaldırılıp kontrol edilince konur. Direksiyonda boşluk, yalpalama ya da bir köşede çökme yoksa aracı dikkatli kullanarak getirebilirsiniz. Ses hafif bile olsa ertelememek, aşınmanın çevredeki parçalara yayılmasını önler; çoğu zaman erken fark edilen bir ses, tek bir parçanın değişimiyle giderilir. Hangi parçanın hemen, hangisinin daha sonra değişebileceğini kontrol sonrasında sizinle birlikte değerlendiriyoruz. Adana’nın kasisli şehir içi yollarında düzenli kullanılan araçlarda süspansiyon kontrolünü her periyodik bakımda yaptırmak da iyi bir alışkanlıktır.
Bu belirtiyle ilgili işleri fren ve süspansiyon hizmetimiz kapsamında yapıyoruz.