Frene basınca direksiyonun titremesi çoğunlukla ön fren disklerinin yüzeyinin düzensizleşmesinden kaynaklanır. Halk arasında buna “disk eğrilmesi” denir, ama çoğu durumda disk eğilmez: disk yüzeyinde kalınlık farkı ya da düzensiz balata izi oluşur. Titreme ilerledikçe fren mesafesi ve konfor etkilenir; ertelemeden kontrol ettirmek gerekir.
Dikkat: Titremeyle birlikte fren pedalı yumuşadıysa, derine gidiyorsa, frenlerken metal sürtünme sesi geliyorsa ya da kırmızı fren uyarısı yandıysa aracı kullanmayın ve bizi arayın.
Titreme nereden hissediliyor?
Önce titremenin nerede olduğuna dikkat edin. Direksiyonda hissediliyorsa kaynak büyük olasılıkla ön tekerleklerdir. Pedalda nabız gibi atıyorsa disk kalınlık farkı akla gelir. Koltukta ya da aracın arkasında hissediliyorsa arka frenler de incelenmelidir. Frene basmadan da belirli bir hızda titreme varsa sorun frenden çok jant, lastik ya da ön takımla ilgili olabilir.
Bir de ABS’nin normal çalışmasını ayırmak gerekir: ani ve sert frenlemede ya da kaygan zeminde pedalın titreyip tıkırdaması ABS’nin devreye girdiğini gösterir ve normaldir. Sorun, normal ve yumuşak frenlemelerde de titreme hissedilmesidir.
Olası nedenler
- Disk kalınlık farkı: Diskin bir bölgesi diğerlerinden çok az da olsa ince kalırsa balata her turda farklı baskı yapar; bu da pedala ve direksiyona titreme olarak yansır.
- Düzensiz balata izi: Balata malzemesi disk yüzeyine eşit olmayan şekilde yapışabilir. Özellikle sert bir frenlemenin ardından araç, frenler çok sıcakken uzun süre frene basılı tutulursa balatanın izi diskte kalabilir.
- Takılan kaliper ya da sürgü pimi: Kaliper serbest hareket edemezse balata diske sürekli değer, disk aşırı ısınır ve düzensiz aşınır.
- Poya yüzeyinde pas ya da kir: Disk takılırken poya yüzeyi temizlenmemişse disk tam oturmaz ve yalpa yapar.
- Bijonların eşit sıkılmaması: Jant bijonlarının farklı kuvvetlerle sıkılması diskin oturmasını bozabilir.
- Ön takımda boşluk: Rotil, rot başı ya da salıncak burcundaki boşluk frenleme anında belirginleşir ve titremeyi artırır.
- Arka kampana ovalliği: Arkada kampanalı fren olan versiyonlarda ovalleşen kampana, titremeyi pedalda ve koltukta hissettirebilir.
Ford modellerinde dikkat edilecekler
Frenler en çok ağır yükte ve uzun inişlerde ısınır. Transit ve Transit Custom gibi ticari araçlar sık sık dolu kullanıldığı için disk ve balataları binek araçlara göre daha çok ısınır; bu araçlarda frende titreme şikâyetinin daha erken ortaya çıkması şaşırtıcı değildir. Kuga gibi ağır SUV’larda da benzer durum söz konusudur. Focus gibi binek araçlarda ise titreme çoğu zaman balata değişiminde disklerin değiştirilmemesi ya da kalitesiz parça kullanımıyla ilişkilidir.
Hangi modelin önde ve arkada disk, hangisinin kampana kullandığı versiyona ve yıla göre değişir. Bu yüzden teşhiste dört tekerleğe de bakılır.
Adana’da nelere dikkat etmeli?
Adana’da uzun inişli yollar az olsa da şehir içi dur-kalk, yaz sıcağı ve yüklü ticari kullanım frenleri ısıtır. Sıcak frenlerle ışıkta uzun süre pedala sert basılı beklemek, balata izinin diske geçmesine yol açabilir. Uzun bir yolculuk ya da sert frenlemenin ardından mümkünse aracı düz bir yerde, vitese alıp el freniyle bırakmak daha iyidir.
Serviste neleri kontrol ediyoruz?
Frende titreme şikâyetinde tek bir parçaya bakmak yetmez; titreme bazen frenden, bazen frenle birlikte belirginleşen başka bir sorundan gelir. Kontrolde şu adımları izliyoruz:
- Ön ve arka disklerin kalınlığını ölçüp üretici sınırıyla karşılaştırıyoruz; yüzeyde renk değişimi, çatlak ya da düzensiz iz olup olmadığına bakıyoruz.
- Balataların kalınlığını, yüzeyini ve iki taraf arasındaki aşınma farkını kontrol ediyoruz.
- Kaliper pistonunun ve sürgü pimlerinin serbest hareket edip etmediğine bakıyoruz.
- Rotil, rot başı, salıncak burçları ve teker rulmanında boşluk olup olmadığını kontrol ediyoruz.
- Kısa bir yol testiyle titremenin hangi hızda ve hangi frenleme kuvvetinde ortaya çıktığını doğruluyoruz.
Bu kontrol sonunda titremenin nedenini ve hangi parçanın gerçekten değişmesi gerektiğini, işe başlamadan önce sizinle paylaşıyoruz.
Ne yapmalısınız?
- Titremenin nerede hissedildiğini (direksiyon, pedal, koltuk) ve hangi hızda başladığını not edin.
- Titremenin yalnızca frene basınca mı, yoksa frene basmadan da mı olduğuna dikkat edin.
- Frenin genel hissi normalse ve uyarı lambası yoksa aracı sakin kullanarak servise getirin; bu sürede sert frenlemelerden kaçının.
- Serviste disklerin kalınlığını ve yüzeyini, balataları, kaliperleri ve ön takımı kontrol ediyoruz.
- Disk sınır ölçünün altındaysa ya da kalınlık farkı varsa disk ve balata birlikte değiştirilir. Neyin gerektiğini işe başlamadan önce sizinle konuşuyoruz.
Aracı kullanmamanız gereken durumlar
- Fren pedalı yumuşadıysa ya da normalden derine gidiyorsa
- Kırmızı fren uyarısı yanıyorsa
- Frenlerken metal metale sürtünme sesi geliyorsa
- Titremeyle birlikte araç belirgin şekilde bir yana çekiyorsa
- Tekerleklerden birinden duman ya da keskin yanık koku geliyorsa
Titreme ile ilgili sık yanlışlar
Titremeyi “lastik balansı” sanıp yalnızca balans yaptırmak sık görülen bir yanlıştır. Balans sorunu genellikle belirli bir hız aralığında, frene basmadan da hissedilir; frende ortaya çıkan titreme ise çoğunlukla disklerle ilgilidir. Bir diğer yanlış, diski değiştirip kaliperin durumuna bakmamaktır. Takılan bir kaliper yeni diski de kısa sürede aynı şekilde bozar. Son olarak, titremenin “alışılabilir” bir şey olduğunu düşünmek de doğru değildir: titreyen fren, özellikle yüksek hızdan yapılan acil frenlemede aracı daha geç durdurabilir.
Titremenin tekrar etmemesi için
- Yeni disk ve balata taktırdıysanız ilk birkaç yüz kilometrede ani ve çok sert frenlemelerden kaçının; balatanın diske alışması zaman alır.
- Sert bir frenlemenin ardından aracı ışıkta uzun süre pedala sert basılı tutmak yerine mümkünse vitesi boşa alıp hafif frenle bekleyin.
- Ticari araçlarda yükü aracın taşıma sınırları içinde tutun; aşırı yük frenleri ısıtır.
- Balata değişiminde disklerin ölçüsünü de kontrol ettirin; sınırdaki disk yeni balatayla kısa sürede titremeye başlar.
Özetle
Frene basınca direksiyonun titremesi çoğunlukla ön disklerdeki kalınlık farkından ya da düzensiz balata izinden kaynaklanır; takılan kaliper ve ön takım boşluğu da titremeyi artırabilir. Pedal hissi normalse aracı sakin kullanarak servise getirebilirsiniz. Pedal yumuşadıysa, kırmızı fren uyarısı yandıysa ya da metal sürtünme sesi geliyorsa aracı kullanmayın. Kalıcı çözüm için disk, balata ve kaliper birlikte değerlendirilmelidir; yalnızca balata değiştirmek çoğu zaman yetmez. Titreme ne kadar erken ele alınırsa, disklerin ve balataların ömrü o kadar az etkilenir.
Balata değişim zamanı hakkında fren balatası yazımıza bakabilirsiniz. Bu belirtiyle ilgili işleri fren ve süspansiyon hizmetimiz kapsamında yapıyoruz.