Kısa cevap: Kuru kavramalı Ford PowerShift şanzımanın ömrünü en çok kısaltan şey, kavramaların kayarak çalıştığı anlardır: yokuşta aracı gazla tutmak, dur-kalkta yarım fren yarım gazla sürünmek ve sert kalkışlar. Aracı klasik otomatik gibi değil, “kavramasını bilgisayarın kullandığı bir manuel” gibi düşünmek ve aşağıdaki 8 alışkanlığı edinmek kavramaların daha az ısınmasına ve daha yavaş aşınmasına yardımcı olur.
Önce mantığı anlayın: PowerShift neden farklı?
Klasik otomatik şanzımanlarda motor ile şanzıman arasında yağla çalışan bir tork konvertörü bulunur. Araç dururken ya da çok yavaş ilerlerken bu yağ “kayar” ve bundan zarar görmez. Focus 3. nesil, Fiesta 7. nesil ve EcoSport’ta kullanılan 6 ileri kuru kavramalı PowerShift’te (DPS6) ise tork konvertörü yoktur. Bunun yerine manuel araçtaki debriyaja benzeyen iki kuru kavrama vardır ve bunları elektrik motorlu aktüatörler kontrol eder.
Manuel araçta debriyajı yarımda tutarak uzun süre ilerlemek balatayı ısıtır ve aşındırır. PowerShift’te de aynı fizik geçerlidir. Tek fark, debriyaj pedalına sizin yerinize bilgisayarın basmasıdır. Sizin gaz ve fren pedalına nasıl bastığınız, bilgisayarın kavramayı ne kadar süre kaydıracağını belirler.
Ford, bu şanzımana düşük hızda sürünme (creep) ve yokuşta geri kaçmayı önleyen kalkış desteği gibi özellikler ekledi. Yokuş kalkış desteği, motor yeterli torku verene kadar fren basıncını kısa bir süre tutar. Bu özellikler konforu artırır ama kavramanın ısınmasını tamamen ortadan kaldırmaz.
Not: 2020 sonrası Fiesta ve Puma’daki 7 ileri şanzıman ıslak kavramalıdır. Aşağıdaki alışkanlıklar ona da zarar vermez, ama ısınma hassasiyeti kuru tipteki kadar yüksek değildir.
Aracınızdaki PowerShift kuru mu, ıslak mı?
“PowerShift” adı Ford’un farklı yapıdaki birkaç çift kavramalı şanzımanı için kullanıldı. Bu yüzden önce aracınızda hangisinin olduğunu bilmek gerekir. Kabaca şöyle ayrılır:
- Kuru kavramalı 6 ileri (DPS6): Focus 3. nesil, Fiesta 7. nesil ve EcoSport’un otomatik versiyonlarında yaygındır. Bu yazıdaki önerilerin asıl hedefi bu tiptir.
- Islak kavramalı 6 ileri (6DCT450): Mondeo ve bazı Kuga dizel otomatiklerde, daha yüksek torklu motorlarla kullanıldı.
- Islak kavramalı 7 ileri (7DCT300): 2020 sonrası Fiesta ve Puma’da bulunur.
Aynı modelin farklı motor ve yıllarında farklı şanzımanlar olabildiği için kesin bilgi şasi numarasından alınır. Ruhsattaki model yılı ve motor bilgisi ilk ipucunu verir. Emin değilseniz bakım sırasında sormanız yeterli.
PowerShift ömrünü uzatan 8 sürüş alışkanlığı
1. Yokuşta aracı gazla değil frenle tutun
Adana’da düz yollar çok olsa da köprü rampaları, otopark çıkışları ve alt geçitlerde sık sık yokuşta beklersiniz. Bu sırada aracı gaza hafifçe basarak yerinde tutmak, manuel araçta debriyajı yarımda tutmakla aynı şeydir. Kavrama sürekli kayar ve ısınır. Beklerken frene basın, kalkarken frenden gaza kararlı şekilde geçin.
2. Dur-kalk trafikte “sürünme”yi uzatmayın
Yoğun trafikte ayağınızı frenden hafifçe kaldırıp aracın kendi kendine sürünmesine izin vermek rahattır. Ancak bu sırada kavrama da kısmen kaydırılarak çalışır. Mümkünse ya tam durun ya da açık bir boşluk oluşunca kısa ve net şekilde ilerleyin. Yarım basılmış fren ile sürünmek, kavramayı hem sürtünmede hem de ısıda tutar.
3. Frene ve gaza aynı anda basmayın
Bazı sürücüler manevra yaparken ya da yokuşta sol ayakla frene basarken sağ ayakla gaz verir. PowerShift’te bu, kavramanın motor torkuna karşı frenle mücadele etmesi demektir. Otomatik araçta tek ayakla sürmek hem güvenlik hem şanzıman için daha doğrudur.
4. Araç tam durmadan D ile R arasında geçiş yapmayın
Park ederken ileri geri manevra yaparken araç henüz dururken vites kolunu D’den R’ye almak, şanzımanın ani yön değişikliğini kavramalarla karşılamasına neden olur. Her yön değişikliğinden önce aracın tamamen durduğundan emin olun. Dar sokaklarda park manevrası sırasında gazı az ve kontrollü kullanın.
5. Sert kalkışlardan ve patinajdan kaçının
Işıkta tam gazla kalkmak, özellikle sıcak havada ve yüklü araçta kavramaya en fazla ısıyı yükleyen durumlardandır. Yumuşak ama kararlı bir kalkış, hem yakıt hem kavrama için daha iyidir. Kum, çamur ya da kaygan zeminde patinaj çeken aracı gazla kurtarmaya çalışmak da kavramayı hızla ısıtır.
6. Yük ve römork sınırlarına uyun
PowerShift’li binek araçlar ağır yük ve römork için tasarlanmamıştır. Araç kitapçığındaki çekme ve yük sınırlarını aşmak, her kalkışta kavramanın daha uzun süre kaymasına yol açar. Sürekli yük taşıyorsanız bu ihtiyaç için daha uygun bir araç ya da şanzıman tipi düşünülebilir.
7. Isınma uyarısını ciddiye alın
Kavramalar aşırı ısındığında gösterge panelinde şanzımanın ısındığına dair bir uyarı çıkabilir ve araç kavramayı korumak için davranışını değiştirebilir. Bu uyarıyı gördüğünüzde güvenli bir yerde durun, aracı P konumuna alın ve motor çalışır hâlde birkaç dakika bekleyerek şanzımanın soğumasına izin verin. Uyarı sık tekrar ediyorsa servise gösterin. Uyarının anlamı için şanzıman arızası uyarısı rehberimize bakabilirsiniz.
8. Yazılım güncellemelerini ve geri çağırmaları takip edin
PowerShift’in davranışını büyük ölçüde şanzıman kontrol ünitesi (TCM) belirler. Ford, bu şanzıman için yıllar içinde çeşitli yazılım güncellemeleri ve bazı pazarlarda servis kampanyaları yayımladı. Aracınızın açık bir geri çağırma veya servis kampanyası kapsamında olup olmadığını Ford Türkiye’nin internet sitesindeki gönüllü geri çağırma sayfasından şasi numarasıyla sorgulayabilirsiniz. Kampanya işlemleri Ford yetkili servislerinde yapılır.
Adana trafiğinde neden daha önemli?
Kuru kavramanın düşmanı ısıdır. Adana’da yaz aylarında dış sıcaklık uzun süre çok yüksek seyreder. Asfaltın ve motor bölmesinin sıcaklığı buna eklenir, klima da motora ek yük bindirir. Şehrin yoğun bulvarlarında ve köprü bağlantılarında akşam saatlerinde dur-kalk trafik, kavramanın soğumaya fırsat bulamadan tekrar tekrar devreye girmesi demektir.
Bu yüzden yukarıdaki alışkanlıklar yazın daha da önemli hâle gelir. Sıcakla ilgili ayrıntılı öneriler için Adana sıcağında debriyaj ve PowerShift yazımıza göz atabilirsiniz.
Alışkanlık değil arıza olduğunu nasıl anlarsınız?
İyi sürüş alışkanlıkları aşınmayı yavaşlatır ama var olan bir arızayı düzeltmez. Aşağıdaki belirtiler sürüş tarzından çok bir teknik sorunu işaret eder:
- Kalkışta her seferinde tekrarlayan silkeleme ya da titreme
- Gaza bastığınızda aracın bir an bekleyip sonra birden çekmesi
- Düşük hızda vuruntulu, sert vites geçişleri
- Şanzıman uyarısıyla birlikte aracın acil moda geçmesi
- Şanzıman bölgesinden yanık kokusu (bkz. yanık koku rehberi)
Bu belirtilerin olası nedenlerini (kavramanın yağla kirlenmesi, aşınma, aktüatör ve kontrol ünitesi) PowerShift titreme ve silkeleme yazımızda anlattık.
Akü ve elektrik de şanzımanı etkiler
Şanzıman kontrol ünitesi ve aktüatörler elektrikle çalışır. Zayıf akü ya da şarj sistemindeki sorunlar farklı ünitelerde geçici arıza kayıtlarına yol açabilir. Bu yüzden şanzıman şikâyetlerinde akü ve şarj durumu da kontrol listesinin bir parçasıdır. Tek başına bir kanıt değildir ama elenmesi gereken bir olasılıktır.
Serviste PowerShift için neler yapıyoruz?
- Şanzıman kontrol ünitesindeki arıza kayıtlarını okuyoruz.
- Kavrama ve aktüatör değerlerini araç çalışırken izliyoruz.
- Kontrol sürüşüyle belirtinin hangi koşulda çıktığını görüyoruz.
- Gerekirse şanzımanı indirip kavrama setini ve keçeleri kontrol ediyoruz.
- Onarımdan sonra adaptasyon (öğrenme) adımlarını tamamlıyoruz.
Titremenin nedeni her zaman şanzıman değildir. Motor takozu, ateşleme ya da aks kaynaklı titreşimler de benzer his verebilir. Bu yüzden parça değiştirmeden önce nedeni netleştiriyoruz.
Sık sorulan sorular
Kırmızı ışıkta N konumuna almak gerekir mi?
Genellikle gerekmez. Araç frende tam dururken PowerShift kavramaları açar. Asıl zararlı olan, frenden ayağı yarım kaldırarak sürünmek ya da gaz ile freni aynı anda kullanmaktır. Kısa beklemelerde D konumunda frene tam basmak yeterlidir.
PowerShift’li araç çekilir mi?
Çekme konusunda araç kitapçığındaki talimatlara uyulmalıdır. Arıza durumunda aracı mümkünse taşıyıcıyla taşıtmak şanzıman açısından daha güvenlidir.
Manuel mod (S veya +/−) kavramaya yardımcı olur mu?
Uzun yokuş inişlerinde düşük vites seçmek frenleri rahatlatır. Ancak kalkış ve sürünme sırasında kavramanın nasıl kaydığını manuel mod değiştirmez. Kavrama ömrü için asıl fark, yokuşta ve trafikteki pedal kullanımından gelir.
Kavrama değiştikten sonra neden adaptasyon gerekir?
Yeni kavramanın tutma noktası eskisinden farklıdır. Kontrol ünitesi bu yeni noktayı öğrenmezse kalkışta titreme devam edebilir. Bu yüzden kavrama işi adaptasyon ve kontrol sürüşüyle birlikte tamamlanmalıdır.
Ne zaman servise gelmelisiniz?
- Kalkıştaki titreme her gün tekrar ediyorsa
- Şanzıman ısınma ya da arıza uyarısı sık çıkıyorsa
- Araç vites almıyor ya da acil moda geçiyorsa
- Sürüş tarzınızı değiştirmenize rağmen belirti azalmıyorsa
Adana Yeşiloba’daki Ford özel servisimizde PowerShift şikâyetini önce birlikte dinliyor, arıza kayıtlarını okuyor ve ne yapılması gerektiğini anlatıyoruz. PowerShift’li bir araç almayı düşünüyorsanız ikinci el Ford kontrol listemiz de işinize yarayabilir.